‘त्रिपालको गाउँ’ मा दशैंको पीडा

झापा, २७ असोज । कमल–५ का सुकुम्बासी काशीराम विश्वकर्माले यसपटक जमरा राखेनन् । उनको परिवारमा दशैं नआएको दुई वर्ष भयो । कमल–५ स्थित सशस्त्र प्रहरीको जग्गामा बसेको भन्दै ०७६ फागुनमा घर भत्काएपछि उनको परिवार त्रिपाल लगाएर बनाएको टहरमा बस्दै आएको छ । ‘यस्तो ठाउँमा के दशैं मनाउन सकिन्छ, त्यसैले जमरा राखिएन,’ उनी भन्छन्, ‘बिहान बेलुका खान त पुग्दैन के दशैं आउँछ र हाम्रो घरमा ।’

२०६० सालतिर तत्कालीन माओवादीको सशस्त्र युद्ध उत्कर्षमा थियो । शसस्त्र प्रहरीले रतुवामाई वृक्षारोपण आयोजनाको जग्गा भोगाधिकार लिई त्यहाँ बसेको थियो । त्यसवेला त्यहाँ सशस्त्रको पाथिभरा गण थियो । तर, अहिले त्यहाँ सशस्त्र प्रहरीको ३८ नम्बर गण र तालिम केन्द्र छ । त्यसवेला उनीहरूले सुरक्षाका लागि सुकुम्बासीलाई करिब ८० विघा जग्गा भोगचलनका लागि दिएका थिए । प्रहरीको सुरक्षाका लागि राखिएका उनीहरू अहिले ‘अवैध’ ठहरिए । विश्वकर्मा पहिल्यैदेखि सुकुम्बासी हुन् ।

दश वर्षअघि ताप्लेजुङमा जग्गा बन्धकी लगाएको पैसा फिर्ता मागेर यहाँ आएर बसेका थिए । तर, दुई वर्षअघि उनको घरमा डोजर चलेपछि त्रिपालमुनि छन् । अघिल्लो दशैं पनि मनाउन पाएनन्, उनले । घरमा चार जना छोराछोरी छन् । दशैंमा नयाँ लुगा किन्न लगाइरहे पनि किन्दिन नसकिएको उनले बताए । ‘दशैं भन्ने वितिकै केटाकेटीले लुगा निन्दिनु भनेर साह्रै जिद्दी गर्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘मजदुरी गरेको पैसाले खान पनि पुग्दैन । दशैंमा मिठोमसिनो खुवाउन पनि सकिनँ ।’

मजदुर गरेर कमाएर ल्याएकोले खाना पनि पुग्दैन, उनको परिवारलाई । त्रिपालमुनि बस्दा पनि सुख छैन । जंगलको छेउमा भएकाले दैनिकजसो हात्ती आइरहन्छ । ‘खोलामा बालुवा चालेर ल्याएको पैसाले किनेको दाल चामल हात्तीले खाइहाल्छ,’ विश्वकर्मा भन्छन्, ‘साह्रै गाह्रो छ ।’ यो सबै पीडा खप्न नसकेर यसपटक भने उनी नजिकै गाउँमा भाडा तिरेर डेरा सर्ने योजनामा छन् । ‘महिनाको एक हजार तिर्ने घर खोजेको छु । हात्तीले मार्छ कि भन्ने डर भयो,’ उनी भन्छिन्, ‘बरू दुःख गरेर एक हजार तिरेर घरमा बस्छु ।’

त्रिपालमुनि बसेकी पवित्रा वेघालाई पनि दशैं नआएको दुई वर्ष भयो । घरभरि केटाकेटी छन् । उनले नयाँ लुगा किनिदिन पनि सकेकी छैनन् । ‘केटाकेटीले दशैं आयो भन्छन् । हामीलाई त वास्ता छैन । तर, केटाकेटीलाई सम्झाउनै गाह्रो छ,’ उनी भन्छिन्, ‘घरमा खाने त छैन दशैं कसरी मनाउने ?’ सशस्त्र प्रहरीलाई विघाको वार्षिक आठ हजार ठेक्का तिरेर तीन विघा खेती गर्दै आएकी थिइन् । तर, केही वर्षयता ठेक्का तिरेर पनि सशस्त्र प्रहरीले खेती खेती गर्न दिएको छैन । ‘खेती गर्दा त घरमा टन्न खाने हुन्थ्यो । दशैं राम्रो आउँथ्यो,’ उनले भनिन्, ‘धान बेचेर भए पनि केटाकेटीलाई राम्रो लुगा र मिठो मसिनो खान दिन सकिन्थ्यो । अहिले त त्यो पनि छैन । हामी गरिबलाई त यस्तो चाडवाड पनि नआएकै राम्रो ।’


विगतमा उनी दशैँमा आफन्त भेट्न जान्थिन् । तर, त्रिपालमुनि भएकाले अघिल्लो दशैँमा पनि आफन्त भेट्न जान पाइनन् । यसपटक पनि जान पाउने छाँटकाँट छैन । हात्तीले त्रिपालमुनि राखेको खाद्यन्न खाइदिने र घर भत्काउने गरेका कारण उनी टहरा छाडेर कतै जान्नन् । ‘अर्काले किनेको त्रिपालले घर बनाएका थियौं । यही पनि कतिपटक हातीले भत्काइदियो,’ उनी भन्छिन्, ‘अन्त जाने ठाउँ छैन । ज्यानको बाजी राखेर भए पनि बसेका छौँ ।’

त्रिपालमुनि नै बसेको भए पनि दशैँमा आफन्त आइहाल्नछन् । सुकुम्बासीलाई आफूलाई छाक टार्न पनि मुस्किल छ । पाउन आउँदा झनै समस्या हुने गरेको खड्गदेवी लिम्बू बताउँछिन् । ‘खेती गर्न पनि पाएका छैनौं । बनीबुतो गरेर खान पनि राम्ररी पुग्दैन । यस्तो वेलामा चाडवाड त नआएकै राम्रो,’ उनी भन्छिन्, ‘यस्तो घर भए पनि पाहुना त आउँछन् । भन्न पो हुँदैन त ! पाहुना आउँदा टाउको फुल्छ नि ! कहाँ सुताउने ? के खुवाउने साह्रै गाह्रो छ ।’

विगतदेखि नै मनाउँदै आएको चाडपर्व आउँदा परिवारमा खुसी छाउँछ । तर, किनमेल गर्न नसक्दा, केटाकेटीलाई मीठो मसिनो खुवाउन नसक्दा साह्रै दुःख लाग्ने गरेको सुकुम्बासी शेरबहादुर लिम्बू बताउँछन् । उनका घरमा चार जना छोराछोरी छन् । उनले यस पटकको दशैँमा ऋण गरेर छोराछोरीका लागि लुगाकपडा किनिदिएको बताए। ‘दशैँमा हामीलाई त वास्ता छैन । तर, केटाकेटी मान्दैनन्,’ उनी भन्छन्, ‘ऋण गरेर लुगाकपडा किनिदिएँ । अब दशैँ सकिएपछि ऋण कसरी तिर्ने हो ? तनाब भएको छ ।’

सशस्त्र प्रहरीले घर भत्काएपछि त्रिपाल टाँगेर बसेको यो बस्तीमा दुई वर्षदेखि दशैँ आउन सकेको छैन । घर भत्काउँदा यहाँ ५२ घर परिवार बसोबास गर्थे । गत वर्ष हात्तीले एक जनाको ज्यान लिएपछि भने डराएर अधिकांशले ठाउँ छाडेका छन् । उनीहरू डेरा गरेर दुःख गरेर खाइरहेको शेरबहादुर बताउँछन् । अब यो बस्तीमा करिब १५ घर सुकुम्बासीले त्रिपालमुनिको जीवन बिताइरहेका छन् । नयाँ पत्रिका दैनिकबाट

प्रतिक्रिया :

भर्खरै प्रकाशित

२० देशमा भेटियो कोरोनाको नयाँ भेरियन्ट ‘ओमिक्रोन’, नेपालमा पनि थालियो…

काठमाडौं, १५ मंसिर । कोरोना भाइरसको नयाँ भेरियन्ट विश्वका विभिन्न २० देशमा देखिएको रिपोर्ट बाहिर आएको छ । दक्षिण अफ्रिकामा सबैभन्दा पहिला रिपोर्ट भएको यो भेरियन्टका…

सर्वोच्चमा आजदेखि गोलाप्रथा

काठमाडौं, १५ मंसिर । सर्वोच्च अदालतमा आज (बुधबार) देखि गोलाप्रथा प्रणाली कार्यान्वयन हुँदैछ । प्रधानन्यायाधीशको विशेषाधिकार अन्त्य गर्दै न्यायाधीशले नै गोला तानेर इजलास र पेसी तोक्ने अभ्यास…

प्रहरी नियमावली संशोधन : एकै पटक साढे १७ हजार प्रहरीको…

काठमाडौं, १५ मंसिर । प्रहरी नियमावली संशोधन गरेर सिर्जना गरिएका वरिष्ठ सइ, वरिष्ठ हवल्दार र सहायक हवल्दार पदमा एकैपटक १७ हजार पाँच सय १७ प्रहरी बढुवा…

एमसीसी जस्ताको त्यस्तै पास गर्ने पक्षमा छैनौं : नारायणकाजी श्रेष्ठ

पोखरा, ११ मंसिर । नेकपा माओवादी केन्द्रका नेता नारायणकाजी श्रेष्ठले अमेरिकी मिलेनियम च्यालेञ्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) जस्ताको त्यस्तै पास गर्ने पक्षमा आफ्नो पार्टी नरहेको बताएका छन् ।…

सौराहामा एमाले महाधिवेशनको बन्द सत्र शुरु

चितवन, ११ मंसिर । नेकपा (एमाले) को १० औं राष्ट्रिय महाधिवेशन अन्तर्गतको बन्द सत्र सचितवन सौराहामा शुरु भएको छ । निर्धारित समयभन्दा धेरै ढिलो गरी बन्द…