महाव्याधिको माझ खड्गजात्रा

कार्तिक १२, दोलखा | ऐतिहासिक शहर दोलखामा परम्परागत खड्ग जात्रा मनाइएको छ । एकादशीको दिन मनाइने यो जात्रामा देवता र दानवबीचको युद्धलाई अभिनयको माध्यमद्वारा प्रस्तुत गरिन्छ ।बडादसैंका बेला मनाइने यो जात्राले देवता र दानवबीचको युद्धको झल्को दिन्छ । खड्ग जात्रा नेपाल संवत ८४७ देखि राजा जगत जय मल्लको पालादेखि मनाइको हो । यो जात्रा राजाको कुल मानिने राजकुलेश्वर मन्दिरबाट सुरु हुन्छ ।


सेनापति अर्थात याकरगणको नेतृत्वमा सुरु हुने यस जात्रामा उनका साथ अंगरक्षक, भगवती तथा अन्य खड्गधारीहरु सहभागी हुन्छन् ।स्थानीय बहिर टोलको डबलीबाट युद्ध अभिनय गदै कोर्छे टोल हुँदै टसिचा टोलमा पुग्दा शक्ति क्षय हुने जनविश्वास रहेको छ ।यही जनआस्थाका साथ जात्राका मुख्य पात्र सेनापति र अंगरक्षक शक्ति माग्न पिंगल टोलस्थित बालकुमारी मन्दिर पुग्छन् ।
यो मन्दिरमा देवीबाट शक्ति स्वरुप दुई जना खड्गधारी प्राप्त भएको मानिन्छ । यी थप खड्गधारीसँगै लिएर युद्धको निरन्तर अभिनयसहित माथिल्लो टोल हुदै भीमेश्वर मन्दिर पुग्छन् ।


भीमेश्वर मन्दिरमा दानवका रुपमा राखिएमा तीन वटा राँगालाई सबै खड्गधारीहरुले प्रहार गरी दानव बध गरिएको अभिनय गर्छन् ।युद्ध अभिनयका साथ जात्रा त्रिपुरासुन्दरी मन्दिरमा पुग्दा पुन शक्ति कम भएको किम्बदन्ती अनुसार देवीसँग शक्तिका लागि पूजाअर्चना गरिन्छ ।

दानवमाथि विजय प्राप्त गर्न सहयोग स्वरुप देवीले आफ्नो छोरो बटुकभैरवलाई युद्धमा पठाएको झल्को यहाँ देख्न पाइन्छ । बटुकभैरव मिसिए पश्चात जात्रामा देखिने युद्धको अभिनय घनघोर खालकको रणसंग्राम जस्तो देखिन्छ ।


जात्राका यी दुई मुख्य पात्र युद्ध अभिनय गरिरहँदा अन्य खड्गधारीहरु भजनको तालमा अभिनय गरिराखेका हुन्छन् । यतिबेला बटुकभैरवले दानव खोज्ने र सेनापतिले सम्हार गर्ने अभिनय प्रस्तुत हुन्छ ।यही यद्ध अभिनयकासाथ जात्रा दुङ्गलटोल, पिङ्गलटोल, राजकुलेश्वर मन्दिर हुदै खिङ्गलचा अर्थात् शिर छेदनमण्डपमा पुग्छ । यो मण्डपमा शुम्भ र निशुम्भ दानवको रुपमा राखिएमा दुई वटा राँगाका टाउकोलाई सबै खड्गधारी प्रहार गरी बध गरिएको अभिनय गरिन्छ ।


शुम्भ र निशुम्भको बध गरिएपछि विजय स्वरुप सगुनबाजा बजाई फर्की यो जात्रा समापन गरिन्छ । धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको कारण खड्गजात्रा आस्था र विश्वासको प्रतीक बनेको छ ।स्थानीय नेवार जातिकोमात्र सहभागिता हुने यो जात्रा हेर्न दोलखाका ग्रामीण भेग लगायत छिमेकी जिल्लाबाट समेत आउने गर्दछन् । यसपटक विश्वव्यापीरुपमा फैलिएको कोरोना भाइरसको कारणले गर्दा सामाजिक दूरी र जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना गरेर जात्रा मनाइएको थियो । विधि पूरा गर्न आयोजित जात्रामा विगतको तुलनामा भक्तजन एवं सर्वसाधारणको उपस्थिति पनि कम थियो ।

✍️सुवर्ण श्रेष्ठ

प्रतिक्रिया :

भर्खरै प्रकाशित

२० देशमा भेटियो कोरोनाको नयाँ भेरियन्ट ‘ओमिक्रोन’, नेपालमा पनि थालियो…

काठमाडौं, १५ मंसिर । कोरोना भाइरसको नयाँ भेरियन्ट विश्वका विभिन्न २० देशमा देखिएको रिपोर्ट बाहिर आएको छ । दक्षिण अफ्रिकामा सबैभन्दा पहिला रिपोर्ट भएको यो भेरियन्टका…

सर्वोच्चमा आजदेखि गोलाप्रथा

काठमाडौं, १५ मंसिर । सर्वोच्च अदालतमा आज (बुधबार) देखि गोलाप्रथा प्रणाली कार्यान्वयन हुँदैछ । प्रधानन्यायाधीशको विशेषाधिकार अन्त्य गर्दै न्यायाधीशले नै गोला तानेर इजलास र पेसी तोक्ने अभ्यास…

प्रहरी नियमावली संशोधन : एकै पटक साढे १७ हजार प्रहरीको…

काठमाडौं, १५ मंसिर । प्रहरी नियमावली संशोधन गरेर सिर्जना गरिएका वरिष्ठ सइ, वरिष्ठ हवल्दार र सहायक हवल्दार पदमा एकैपटक १७ हजार पाँच सय १७ प्रहरी बढुवा…

एमसीसी जस्ताको त्यस्तै पास गर्ने पक्षमा छैनौं : नारायणकाजी श्रेष्ठ

पोखरा, ११ मंसिर । नेकपा माओवादी केन्द्रका नेता नारायणकाजी श्रेष्ठले अमेरिकी मिलेनियम च्यालेञ्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) जस्ताको त्यस्तै पास गर्ने पक्षमा आफ्नो पार्टी नरहेको बताएका छन् ।…

सौराहामा एमाले महाधिवेशनको बन्द सत्र शुरु

चितवन, ११ मंसिर । नेकपा (एमाले) को १० औं राष्ट्रिय महाधिवेशन अन्तर्गतको बन्द सत्र सचितवन सौराहामा शुरु भएको छ । निर्धारित समयभन्दा धेरै ढिलो गरी बन्द…