लकडाउनको बेला नेपालमा मानसिक रोगको औषधि सेवन गर्ने बढे

‘लकडाउन र निषेधाज्ञाको बेला नेपालमा मानसिक रोगको औषधि सेवन गर्ने बढे ।’

–‘लकडाउनमा औषत दिनमा १६ जनाले आत्महत्या गरे ।’

यी तथ्यांकले संकेत गर्छ, हाम्रो मनोदसा नराम्ररी बिग्रदैछ । कोरोना महामारीपछि गुमेको आयआर्जन र बढेको बेरोजगारीसँगै खलबलिएको सामाजिक समबन्ध एवं व्यवहार यसको मुल कारक हुन् । लामो समय सर्वसाधरण घरभित्रै बन्दी भए । दैनिक कामधन्दा ठप्प हुँदाको तनाव छँदै थियो, त्यसमाथि पारिवारिक जमघट, भेटघाट, उत्सव, पर्व आदिबाट विमुख हुँदा एक्लोपनले सताउन थाल्यो । जति–जति सामाजिक व्यवहार पातलिदै गयो, भय, चिन्ता, असुरक्षा, वेचैनीले च्याप्दै गयो ।

चाडपर्व, उत्सव आदिले मान्छेमा उत्साह, उमंग र आश जगाइराख्छ । कोरोनाको कारण यस्ता अवसरहरुबाट मानव समुदाय वञ्चित भए । यसले पनि संभवत मान्छेमा छटपटी बढाएको छ ।

मान्छे स्वभावैले समाजबाट अलग भएर खुसी हुन सक्दैन । न्युज एजेन्सी पीटीआईसँगको एक संवादमा  चर्चित सामाजिक मनोविज्ञ जुलियन होल्ट लुनस्टाडले भनेकी छिन्, ‘सामाजिक रुपले जोडिनु व्यक्तिको मूलभूत आवश्यक्ता हो । यो व्यक्तिको हित र उसलाई जिउँदो राख्न दुबैका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ ।’ सामाजिक सम्बन्धबाट पर्ने दीर्घकालिन स्वास्थ्य प्रभावबारे शोध गरेकी उनले एक्लोपना र त्यसबाट मृत्युबारे विश्लेषण गरेकी छिन् ।

कोरोना महामारीको कारण नेपाल मात्र होइन, विश्व मानव समुदायकै सामाजिक जीवन विथोलिएको छ । सर्वत्र लगाइएको लकडाउनले मान्छेलाई समाज र संस्कृतिबाट विमुख गराएको छ । यही नै मानसिक समस्याको जड बनेको छ ।

मान्छे जति-जति समाजसँग घुलमिल हुन्छन्, जीवन उत्तिकै सौहाद्र्धपूर्ण र सहज बन्छ । आपसी दुःखसुख साटेर, सर-सहयोग आदनप्रदान गरेर सुखमय जीवन विताउने यत्न गर्छन् । जबकी अहिलेको प्रतिकुल परिस्थितीले मान्छेलाई यस्तो अवसरबाट टाढा राखेको छ ।

त्यसमाथि अहिले संयुक्त परिवार टुक्रिएको छ । एउटा परिवार आमाबुवा र एक वा दुई छोराछोरीमा खुम्चिएको छ । धेरैजसोले त एक्लो बच्चामै सीमित छन् र उनीहरुको परिवारमा आमा, बुवा र एक बच्चा मात्र छन् । अतः एकल परिवारमा समेटिएकाहरु सामाजिक र पारिवारिक व्यवहारबाट अरु बढी एक्लिदैछन् ।

त्यसो त कोरोना महामारीबाट मात्र होइन, बद्लिदो पारिवारिक संरचना र प्रविधिप्रतिको बढ्दो आशक्तिले पनि मान्छेलाई एक्लो बनाउँदै लगेको छ । एक मनोविज्ञको विश्लेषण छ, ‘विगतमा संयुक्त परिवार र इष्टमित्रसँग भावनात्मक रुपले जोडिएका हुन्थे । अहिले शहरमा भीड त बढेको छ, तर मानिसहरु एक्लिदै गएका छन् । सम्बन्ध विच्छेदको क्रम बढेको छ । धेरैजसोले बच्चा एकदमै कम जन्माएका छन् । काम र शिक्षाले हामीलाई हाम्रो समाज र परिवारबाट विमुख गराउँदैछ ।’

त्यसमाथि मोबाइल, इन्टरनेट एवं सामाजिक सञ्जालले मान्छेलाई परिवार र समाजबाट अलग गर्दैछ । इन्डिया टुडेको एक रिपोर्टमा समाजिक मनोविज्ञले भनेका छन्, ‘मानिसहरु काम, सूचना, मनोरञ्जन, टेक्नोलोजीमा अल्झिएर आफ्नो घर, सम्बन्ध, समाज र जिम्मेवारीबाट टाढा हुँदैछन् ।’

डिप्रेसन जस्तै एक्लोपनले पनि हाम्रो स्ट्रेस हर्मोन प्रभावित गरेको छ र हाम्रो व्यवहारमा समेत त्यो देखिएको छ । यतिसम्म कि, मानिसले यहि कारणले आत्माहत्या गरिरहेका छन् ।

समाजबाट विमुख एवं एक्लोपनको कारण समयभन्दा पहिला मृत्यु हुने खतरा पनि बढेको छ । अमेरिकन साइकोलोजिक एसोसिएशनको वार्षिक सम्मेलनमा प्रस्तुत एक अध्ययनले भन्छ–जो समाजसँग जोडिएका छन् उनीहरुमा समयभन्दा अघि मृत्युको खतरा ५० प्रतिशत कम पाइयो । सोही अध्ययनको अर्को निचोड के छ भने, उत्तर अमेरिका, यूरोप, एसिया र अष्ट्रेलियामा ३ दशमलव ४ मिलियन बढी मानिस एक्लो छन् । उनीहरु सामाजिक जीवनबाट विमुख र एक्लोपनको शिकार छन् र उनीहरुको मृत्यु

त्यसो त अहिले विश्वमा लाखौ एक्लोपनको समस्यासँग जुधिरहेका छन् । यसले विस्तारै विस्तारै महामारीको रुप लिँदैछ । अमेरिकामा ४५ बर्षभन्दा बढी उमेरका लाखौं व्यक्ति एक्लोपनको समस्याबाट जुधिरहेका छन् ।

प्रतिक्रिया :

भर्खरै प्रकाशित

यी चार प्रदेशमा ठूलो वर्षाको सम्भावना, पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा…

काठमाडौँ – आज प्रदेश १, प्रदेश २, बागमती, र गण्डकी प्रदेशका एक दुई स्थानमा ठूलो वर्षाको सम्भावना रहेको छ। मौसम पूर्वानुमान महाशाखाकाअनुसार हाल प्रदेश १,…

शिक्षक सेवा आयोगको नियमावली संशोधन प्रस्ताव ल्याउन निर्देशन

कात्तिक ३, काठमाडौँ । शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री देवेन्द्र पौडेलले शिक्षक सेवा आयोगको नियमावली, २०५७ (नवौँ संशोधन), २०७१ मा आवश्यक संशोधन गरी शिक्षक पदपूर्तीको प्रक्रिया…

राप्रपा लुम्बिनी प्रदेशद्वारा कृषकलाई तत्काल क्षतिपूर्ति दिन माग

कार्तिक ३, बुटवल । लगातारको वर्षाले धानबालीमा भएको क्षति पुगेकोले राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) लुम्बिनी प्रदेशद्वारा कृषकलाई तत्काल क्षतिपूर्ति दिन माग गरेको छ । कृषकलाई…

ट्वान्टी-२० विश्वकप :बंगलादेशले ओमानलाई २६ रनले हरायो

कार्तिक ३, काठमाडौँ । बंगलादेशले मंगलबार आयोजक ओमानलाई २६ रनले पराजित गर्दै ट्वान्टी–२० विश्वकपको सुपर १२ मा पुग्ने आशा जीवितै राखेको छ । विजय हात पार्न…

दुई महिनामै २१.५ प्रतिशत घट्यो सेयर

कार्तिक ३, काठमाडौँ । काठमाडौँ — गत भदौ २ मा सेयर कारोबार मापक नेप्से परिसूचक हालसम्मकै उच्च अंक ३ हजार १ सय ९८ मा पुग्यो ।…